Dwaze oplossingen voor een niet bestaande oorzaak

"Preventie voorkomt, wanneer je het probleem voor bent."
                                                                                          — Sam Rain

Gedetineerden zijn een eindproduct — een vervelende, nare waarheid voor velen. Iemand die namelijk vast komt te zitten, heeft een probleem. En dat vinden mensen vaak moeilijk te slikken, want het stigmata van criminaliteit geeft mensen het verkeerde beeld — dat criminaliteit een soort glamour zou inhouden. Dat er bewust wordt gekozen voor criminaliteit, zoals je kiest voor sperziebonen als groente voor het avondeten.

In Nederland wordt er veel geld gepompt in preventie, met name in de vaktaal verkondigd als het terugdringen van recidive. Speciale trainingen die gedetineerden moeten volgen, om zo te voorkomen dat ze terugvallen in hun oude patroon. En er zijn nog meer trainingen die aanvullend zijn voor dit programma. Maar zijn schoolboekjes voldoende? En hoe motiverend is een 'chantage' eigenlijk, wanneer vrijheid daar tegenover wordt gesteld?

Deze preventiekassa hoort op het middelbare onderwijs thuis — de plaats waar het denken wordt gevormd. Niet in de gevangenissen — waar het eerder gaat om individuele hulpverlening. Maar niemand wil luisteren. Er zijn alleen maar radicale struisvogel ideeën — zoals die van de staatssecretaris — bijvoorbeeld om zo lang mogelijk het probleem te ontwijken. Praktisch gezien betekend langer opsluiten zonder de brand te blussen, vragen om een verdere ontwikkeling van het probleem.

Praktische oplossingen worden afgedaan als utopisch — vrijwillige organisaties die het wel zien, worden systematisch afgeknepen van subsidies om de preventiebarbecue te spekken. Veel praten, met een stok achter de rug; dat is dé oplossing volgens het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Maar ze slaan de plank mis. Men wilt liever de populariteit. Men wilt liever het demoniseren in stand houden. Stel je voor, dat het zou gaan om mensen. Mensen met problemen en daarom keuzes maken die ze vaak zelf niet eens begrijpen.

Veel mensen zouden zeggen dat het een excuus of een rechtvaardiging is voor het gedrag — maar het is een observatie. Grotendeels van de criminaliteit in Nederland zijn vermogensdelicten, gevolgd door zeden. Zou een fraudeur of een dief nu echt zich 'bekeren' tot een modelburger met een boekje? Kan een verkrachter nu echt stoppen met meisjes van fietsen aftrekken dankzij een training? Het antwoord voor beide vragen is nee. De kern is een psychosociale behandeling en praktische middelen.

Het is een taboe — de maatschappij is boos en de politiek brandt liever haar vingers niet. Men durft alleen het papier als oplossing te zien, noch durft men te kiezen voor oplossingen die te meten zijn. Want hoe meet je het terugdringen van recidive, als in het effect van de trainingen, als deze geen onweerlegbare conclusies kan weergeven?

Intussen word de gemiddelde crimineel gewelddadiger, impulsiever en bijna emotieloos. Omdat de problematiek zich mag blijven ontwikkelen. Want stel je voor dat er een groot deel van de problematiek beheerst zou kunnen worden. Maar dat zou natuurlijk weer een oplossing zijn waar gemeenschapsgeld juist wordt besteed.

©SamRain
Oplossingen

Terugdringen Criminaliteit, die voelbaar is - en effectief

“Kort gestraft zijn komt in de praktijk vaak neer op verplicht niets doen.”
                                                                                                            - Peter Nelissen

Het beeld van de ‘gevangenis’ is vertekend voor algemene NL-er; sensatietelevisie van Menno Buch of een half uurtje ‘Je Verdiende Loon’ gaan meer om de ‘Oh Oh Cherso’ dan het probleem. In Nederland roept men vaak te snel om ‘te korte straffen’ en als het aan de staatssecretaris had gelegen, had de ‘bajes’ alleen een ingang.

De kortgestraften zijn de reputatie van het politiesysteem; een week de cel in, soms een maand tot een jaar – afhankelijk van de uitspraak door de politierechter. Deze ‘hotelgasten’ zijn de inbrekers, de drugsdealers, de wanbetalers, de tasjesrovers en de fietsdieven – of een combinatie van voorgenoemden in de vorm van een ‘junkie’. Een overvaller, geweldpleger, verkrachter, pedofiel of moordenaar komt er niet zo gemakkelijk van af – het bureaucratische systeem voorkomt dit tot in ieder geval aan de rechtszaak.

De zogenaamde ‘veelpleger’ komt voort uit de ‘hotelgast’ – ze hebben geen werk of onvoldoende inkomen, geen zelfstandige woonruimte en kampen met financiële én psychosociale problemen. In de ‘gevangenis’ (dat trouwens een regime is voor afgestraften) hebben kortgestraften geen prioriteit; alleen hen die nog langer dan 4 maanden hebben te tuchten, komen in aanmerking voor begeleiding. Een kortgestrafte ‘verliest’ relatief weinig en komt exact in dezelfde situatie terecht –of erger- waardoor deze beïnvloedbaar is door dezelfde factoren om de mist in te gaan. Want waar leer je beter inbreken of stelen dan van de veteranen? Waarom zou je moeite doen om te veranderen als er niets veranderd is? Dat jezelf verantwoordelijk bent voor je daden, maakt je nog zeker niet verstandig genoeg – anders ging men de fout niet zo snel meer in.

Men kan verplicht worden gesteld om deel te nemen aan een ‘afkickprogramma’, maar dit pakt alleen de fysiologische ‘staat’ van een gebruiker aan. Volledige programma’s zijn vrijwillig – en iedere begeleider zou beamen dat in het eerste jaar de verandering in een pril stadium begint.

Delictinzicht is de correcte term, maar te abstract; daders van ‘kleine’ vergrijpen hebben spijt dat ze gepakt zijn, maar hebben zichzelf een dusdanig denkpatroon aangemeten dat ze het gedrag ‘moeten’ doen. Typische voorbeelden zijn: “als ik werk had, dan had ik niet hoeven stelen”, “als mijn uitkering was gekomen, hoefde ik niet te dealen”, “ik wil stoppen, maar ik heb mijn balletje nodig in de ochtend” of het generieke “ik moest wel...”.

Confrontatietherapie noem ik het: intensief iemand de spiegel voorhouden én een handje erbij helpen – in plaats van ‘out of the box’ denken eens kijken wat er in ‘de trukendoos’ zit. Iemand leren beseffen wat hij of zij heeft aangericht in andermans leven, zonder de schouder om de dader, maar linea recta er tegenover. Bewust worden heet het – dat leidt naar de probleemstelling, dat op die beurt systematisch kan worden aangepakt.

Goed gedrag werkt naar beloning, slecht gedrag naar straf. Je kunt niet iedereen iets verplichten, maar wel voorwaarden stellen voor hulp. Dit laatste wordt in de praktijk zelden zo helder uitgelegd, waardoor de verwachtingen vanzelfsprekend worden. Verwachtingen zijn de grootste boosdoener – een dader ‘verwacht’ uitkering, ‘verwacht’ huisvesting, ‘verwacht’ werk.

Laten we minder bezigheid bedrijven in het langer opsluiten van kortgestraften en meer in het oplossen van het probleem: want is er geen bekend Nederlands gezegde over ‘het stof onder het tapijt vegen?’

©SamRain
Terugdringen criminaliteit

De primitieve vergelding: Werken Fred's maatregelen wel?

“Recidive stop je niet door een doek erover te plaatsen.”
                                                                        - Sam Rain

De staatssecretaris Fred Teeven wint geheid de populariteitscijfers; privileges en vrijheden van gedetineerden zo veel mogelijk inperken onder het motto dat slachtoffers het ‘verdienen’. Met de hoogste celstraffen in Europa, kent de staat Nederland een uiterst effectief rechtssysteem. Het is een humaan systeem en rechters straffen hun porties uit in ruime mate. Echter Fred wilt voor slachtoffers ‘bloed’ zien.

Het algemene beeld van Nederland over een vrijheidsberovende maatregel wordt veelal gezien als vakantie; de gemiddelde PVV’er heeft bij voorkeur de herinvoering van de doodstraf en de tijd die men moet uitzitten vindt men ‘te kort’. Op een aantal punten ben ik eens met nieuwe maatregelen; het ‘verdienen’ van een voorwaardelijke invrijheidsstelling bijvoorbeeld of een scherp toezicht op het verlof van gevaarlijke delinquenten uit de Tbs-kliniek. Faliekant tegen ben ik tegen het saboteren van resocialisatie; aan iedere straf komt een eind en zodoende moet een ex-gedetineerde participeren aan de maatschappij, met minder middelen: een strafblad, financiële achterstand en verbroken relaties.

Resocialiseren mag best beter: vaak faalt het Openbaar Ministerie met de Reclassering in dit proces. Maar ligt dit aan het systeem of de uitvoering? Ik verwijt het aan de uitvoering: beperkte mankracht, zinvolle programma’s wegbezuinigd en het cruciale uitbesteed aan non-profit vrijwilligersorganisaties met weinig ervaring. Zo kent iedere gemeente de Sociale Dienst, Maatschappelijk Werk en het GGZ – echter wordt de gedetineerde alleen geanalyseerd met vragenlijstjes en blijft de échte oplossing afwezig.

Want wat doet Slachtofferzorg dan niet voldoende? Waar faalt de rechter? Want volgens mij wilt Fred dat vergelding ook na de uitspraak erbij komt. “You do the crime, you do the time.” Maar Fred vindt dat niet genoeg; lijden moet je, tot je laatste adem.

Dat misdadigers ‘snel’ buiten lopen ligt niet aan het gevangeniswezen; sterker nog vele gevangenen willen nooit meer vastzitten en met de komst van ISD (instelling stelselmatige daders) worden delinquenten voor de maatschappij behandeld én voorwaarden verplicht gesteld. Het ondragelijke verlies van een naaste is nooit goed te praten, net zoals kindermisbruik en mensexploitatie – alle gevallen van misdaad naar een mens zijn schrijnend.

Vergelding hoort thuis in de middeleeuwen, evenals ‘eerwraak’. Als een rechter uitspraak doet, dan is er vergeld. Absoluut vind ik dat slachtoffers door de overheid bijgestaan moeten worden, maar in de vorm van nog meer straf? Voorwaarden stellen dat snapt ieder mens, maar iemand kansen te ontnemen die spijt en berouw betuigd en wilt hersocialiseren? Want dat is wat Fred voor ogen heeft, met zijn sabotageplannen voor de Modernisering van het Gevangeniswezen. “Don’t kick a man when he is down”, maar niet volgens Fred; lijden zal je, tot je laatste adem.

Wil je echt slachtoffers van geweld en misbruik helpen, Fred? Regel dan betere slachtofferhulp en meer informatie over lopende zaken. Biedt ze therapie aan, regel een budget voor herstelbemiddeling. Ga desnoods rond de tafel zitten met Justitie over de aanpak van wapens, drugs en verslavingszorg. Zorg eens voor minder ‘zwarte’ schalen en breng het respect voor de politie terug. Voorkom de schorsing van zedendelinquenten en regel het geld voor voldoende mankracht op straat en kantoor.

De populariteitsprijs zal ik hier niet mee winnen; maar opkomen voor de zwakkeren, hoe ziek ook, is niet iets van de middeleeuwen, maar een baken voor de toekomst – menselijkheid.

©SamRain
Resocialisatie

Van terugdringen naar bevorderen recidive: Hoe een staatssecretaris de plank misslaat

Nederland kent de langste straffen in vergelijking met onze buurlanden. Wanneer een straf wordt uitgesproken door de rechter, hebben de meeste gedetineerden in voorarrest gezeten om vervolgens te worden overgeplaatst naar de gevangenis. In de gevangenis ‘betaald’ iedere gedetineerde zijn schuld af aan de maatschappij; echter komt aan iedere straf een eind en zal hij of zij moeten terugkeren in de maatschappij.

De overheid begrijpt de terugkeer maar al te goed; vandaar dat zij veel heeft geïnvesteerd in ondersteuning van dit traject. Al enige jaren kent het gevangeniswezen het Terugdringen Recidive programma onderdeel. Dit houdt in dat iedere gedetineerde maximaal 4uur per week kan werken aan zijn of haar toekomst: schulden, wonen, werk en psychosociale zorg.

In het allerlaatste deel van de straf mogen gedetineerden nog een stap verder: via een selectiefunctionaris kunnen zijn, bij positief advies van de penitentiaire instelling én de reclassering, overgeplaatst worden naar een minder beperkt ‘regime’. In dit traject hebben gedetineerden een speciale privilege: het verlof. Zij krijgen dan tweemaandelijks 60 uur om buiten de inrichting te verblijven, mits zij zich houden aan de vastgestelde regels.

Op 5 november, tijdens de open dag van de Dienst Justitiële Inrichtingen, verkondigde de staatssecretaris van Veilgheid en Justitie, Fred Teeven, zijn plannen voor de afschaffing van het 60uur verlof en zelfs de minder beperkte inrichtingen. In plaats daarvan wil hij naar 24uur, met ‘strengere’ eisen en enkel voor praktische zaken als een paspoortaanvraag. Volgens de staatssecretaris is ‘de beste recidive door opsluiting’ het motto voor zijn visie. En juist deze visie is een terroristisch aanslag op de Modernisering Gevangeniswezen; het in gang zetten van zo’n plan kost naast vele miljoenen ook de effectiviteit van het Terugdringen Recidive programma.

In het huidige systeem is het verlof helemaal niet ‘vanzelfsprekend’ zoals de staatssecretaris beweert. Penitentiaire instellingen observeren naast het gedrag van gedetineerden ook de overtredingen van reglement én de opgelegde strafmaatregelen in een dossier. Zij geven een advies uit aan de selectiefunctionaris; alleen al bij een negatief advies kan het ‘recht’ op verlof al worden ontzegd. Daarnaast speelt reclassering een grote rol: de reclasseringsambtenaar legt de gedetineerde een verzoek tot medewerking op. Deze ‘medewerking’ houdt in dat de gedetineerde wordt blootgesteld aan een persoonlijk onderzoek: de ‘leefgebieden’ zoals sociale contacten, toekomstvisie op werk, inkomen en onderdak, maar ook berouw en verantwoordelijkheidsgevoel. Maar er is nog een laatste obstakel: het verlofadres moet worden goedgekeurd door justitie, een adres in een buurt of zelf bekend staat voor ‘overlast’ betekent direct een weigering. Dit geldt ook voor de bewoners van het adres; zij worden onverminderlijk gecontroleerd op ‘antecedenten’.

Het verlof wordt vaak ook gepresenteerd als recht; maar het is eerder een privilege waar strenge condities aan gesteld worden. Alcohol- of drugsmisbruik, overtredingen en verlaat melden betekent een enkele reis naar de gesloten inrichting. Alle gedetineerden weten dit; en velen riskeren dan ook niet hun voorwaardelijke invrijheidsstelling. Dit systeem werkt ook en zal niet veranderen met het voorstel van de staatssecretaris.

Wat wél zou veranderen is een bureaucrationele verandering. Verlof zou volgens de staatssecretaris per incident behandeld moeten worden. Dit kost meet tijd, meer mensen en meer geld. Het verlof móét al verdient worden, het plan van de staatssecretaris heeft dan ook geen toegevoegde waarde. Het verlof dient namelijk als doel om terugkeer in de maatschappij te bevorderen; deze terugkeer is niet alleen afhankelijk van een paspoort. Familie, gezin en psychische gewenning zijn namelijk zeer cruciaal voor het terugdringen van recidive. Vraag het maar aan iedere hulpverlener in de psychosociale zorg. Fred wil alleen maar vergelding.

Bron: ANP

©SamRain
Terugdringen recidive